Velayet davası, boşanma sürecinin en hassas konularından biridir. Mahkemeler, velayet kararlarında çocuğun üstün yararını esas alan çok yönlü bir değerlendirme yapmaktadır.
Velayet Kavramı ve Hukuki Çerçeve
Velayet, küçüğün bakım, eğitim ve korunması ile ilgili ana babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin tümünü ifade eder (TMK m. 335-351). Evlilik birliğinin devam ettiği sürede velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır. Boşanma halinde ise velayet eşlerden birine verilir.
Çocuğun Üstün Yararı İlkesi
Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve TMK uyarınca, velayet kararlarında en temel kriter çocuğun üstün yararıdır. Bu ilke, mahkemelerin tüm kararlarında öncelikli olarak göz önüne alması gereken evrensel bir prensiptir.
Çocuğun üstün yararı değerlendirmesinde şu unsurlar incelenir:
- Çocuğun fiziksel ve psikolojik gelişimi
- Eğitim ve öğretim olanakları
- Sosyal çevre ve arkadaşlık ilişkileri
- Çocuğun alıştığı yaşam düzeninin korunması
- Ana babanın çocuğa ayıracağı zaman ve ilgi
Mahkemenin Değerlendirdiği Kriterler
1. Yaş Faktörü
Yargıtay uygulamasında, küçük yaştaki çocukların (özellikle 0-7 yaş) ana bakımına muhtaç olduğu kabul edilmektedir. Ancak bu kural kesin olmayıp, her somut olayda çocuğun yüksek yararı aranmaktadır.
Yaş gruplarına göre genel yaklaşım:
- 0-3 yaş: Genellikle anneye bırakılır (ana bakımı ihtiyacı)
- 3-7 yaş: Anneye verilme eğilimi güçlüdür, ancak somut koşullar değerlendirilir
- 7-12 yaş: Her iki ebeveyn için detaylı inceleme yapılır
- 12 yaş ve üstü: Çocuğun görüşü ve tercihi önemli ölçüde dikkate alınır
2. Ebeveynlerin Kişisel Özellikleri
Mahkeme, her iki ebeveynin kişisel özelliklerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmektedir:
- Fiziksel ve ruhsal sağlık durumu
- Alışkanlıkları (alkol, madde kullanımı vb.)
- Ahlaki yaşantısı
- İş ve çalışma durumu
- Ekonomik yeterlilik
- Çocuğa karşı tutumları ve bağlılıkları
3. Sosyal İnceleme Raporu (SİR)
Sosyal inceleme raporu, velayet davalarında en kritik delillerden biridir. Aile mahkemesine bağlı uzmanlar (pedagog, psikolog, sosyal hizmet uzmanı) tarafından hazırlanır.
Raporun İçeriği:
- Ebeveynlerin yaşam koşullarının yerinde incelenmesi
- Çocuğun psikolojik değerlendirmesi
- Ebeveyn-çocuk ilişkişinin gözlemlenmesi
- Çocuğun sosyal çevresinin değerlendirmesi
- Uzman görüşü ve önerileri
4. Çocuğun Görüşü
TMK m. 339 ve Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 12 uyarınca, idrak çağına erişen çocuğun görüşü alınmalıdır. Uygulamada 8 yaş ve üzeri çocukların görüşü dikkate alınmaktadır. Ancak çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir; mahkeme, çocuğun yönlendirilip yönlendirilmediğini de değerlendirmektedir.
5. Kardeş Birliğinin Korunması
Yargıtay, kardeşlerin mümkün olduğunda birlikte aynı ebeveyne verilmesi gerektiği görüşündedir. Kardeş birliğinin bozulması, çocukların psikolojik gelişimine ölümsuz etki edebilmektedir.
Velayet Değişikliği
Velayetin verilmesinden sonra koşullar değiştiğinde, velayet değişikliği davası açılabilir. TMK m. 183 uyarınca, velayetin değiştirilmesi için şu koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekmektedir:
- Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi
- Velayet sahibinin alkol veya madde bağımlılığı
- Çocuğun fiziksel veya psikolojik istismara maruz kalması
- Velayet sahibinin cezaevine girmesi
- Konut değişikliğinin çocuğun yararını ölümsuz etkilemesi
Ortak Velayet
Türk hukukunda boşanma sonrası ortak velayet düzenlemesi halihazırda yasal olarak mümkün değildir. Velayet, eşlerden birine verilmekte; diğer eşin kişisel ilişki hakkı düzenlenmektedir. Ancak yasa değişikliği tartışmaları gündemdedir.
Kişisel İlişki Hakkı
Velayeti almayan ebeveyn için kişisel ilişki hakkı belirlenir. Bu hak, çocuğun her iki ebeveynle de ilişki kurmasını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.
Standart Kişisel İlişki Düzeni:
- Haftada bir veya iki hafta bir hafta sonu
- Dini ve milli bayramların yarısında
- Yaz tatilinin belirli bir bölümünde
- Sömestr tatilinin belirli günlerinde
LexDoc.pro ile Velayet Dilekçenizi Hazırlayın
Velayet davası dilekçesi, çocuğun üstün yararını ön plana çıkaran, somut delillere dayanan özenli bir çalışma gerektirir. LexDoc.pro, yapay zekâ destekli sistemiyle belgelerinizi analiz ederek velayet dilekçenizi hızla oluşturur. WhatsApp üzerinden başvurun, profesyonel dilekçeniz dakikalar içinde hazır olsun.