Tazminat davası, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu uğranılan zararın giderilmesini amaçlayan önemli bir hukuki süreçtir. Bu rehberde maddi ve manevi tazminat davalarının tüm yönlerini ele alıyoruz.
Haksız Fiilden Doğan Sorumluluk (TBK m. 49-76)
Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Haksız fiil sorumluluğu için dört unsurun bir arada bulunması gerekmektedir.
Haksız Fiilin Unsurları
1. Fiil (Eylem)
Haksız fiilin ilk unsuru bir fiilin, yani bir insan davranışının var olmasıdır. Bu fiil icrai (aktif bir hareket) veya ihmali (yapılması gereken bir hareketin yapılmaması) olabilir.
2. Hukuka Aykırılık
Fiilin hukuk düzeni tarafından onaylanmayan bir nitelik taşıması gerekmektedir. Hukuka aykırılık, bir hakkın ihlali, bir koruma normunun çiğnenmesi veya ahlaka aykırı bir davranışta bulunulmasıyla gerçekleşebilir.
3. Zarar
Zararın varlığının ve miktarının ispatlanması gerekmektedir. Zarar, maddi ve manevi olarak ikiye ayrılır.
4. İlliyet Bağı
Fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması zorunludur. Yani zarar, fiilden kaynaklanmış olmalıdır.
5. Kusur
Fail, fiili kasten (bilerek ve isteyerek) veya ihmalle (gerekli özeni göstermeyerek) gerçekleştirmiş olmalıdır.
Maddi Tazminat
Maddi tazminat, zararın parasal olarak tazmin edilmesini ifade eder. TBK m. 50 uyarınca zarar gören, zararın varlığını, zarar verenin kusurunu ve illiyet bağını ispatlamakla yükümlüdür.
Maddi Zararın Türleri
Fiili Zarar (Damnum Emergens):
- Tedavi giderleri
- Tamir ve onarım masrafları
- İşlerin aksamasından doğan giderler
- Üçüncü kişilere yapılan ödemeler
Kaçırılan Kazanç (Lucrum Cessans):
- İş gücünün azalması veya kaybı
- Ticari kazanç kaybı
- Faiz ve getiri kaybı
Zarar Hesaplama Yöntemleri
Mahkemeler, maddi zararın hesaplanmasında bilirkişi incelemesine sıklıkla başvurmaktadır. Bilirkişiler şu yöntemlerden yararlanır:
- **Fatura ve Makbuz Yöntemi:** Somut belgelere dayalı hesaplama
- **Emsal Bedel Yöntemi:** Benzer durumlardaki değerler üzerinden hesaplama
- **Kapitalizasyon Yöntemi:** Gelecekteki kayıpların bugünkü değerinin hesaplanması (iş gücü kaybı davalarında)
Manevi Tazminat (TBK m. 56)
Manevi tazminat, kişilik hakları zarara uğrayan kişiye, uğranan manevi zararı bir ölçüde dengelemek amacıyla ödenen bir tazminat türüdür.
Manevi Tazminatta Aranan Koşullar
- Kişilik haklarının ihlal edilmiş olması
- Hukuka aykırı bir fiilin varlığı
- Saldırı ile zarar arasında illiyet bağının bulunması
- Kusur (kural olarak)
Manevi Tazminat Miktarının Belirlenmesi
Mahkeme, manevi tazminat miktarını belirlerken şu unsurları dikkate alır:
- Olayın ağırlığını
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumunu
- Paranın alış gücünü
- Somut olayda oluşan acının ve ızdırabın şiddetini
- Hakkaniyeti (TBK m. 51)
- Zenginleştirme yasağı (tazminat, haksız zenginleşme aracı olmamalıdır)
Tazminat Davasında İspat Yükü
TBK m. 50 uyarınca, zarara uğrayan taraf aşağıdaki hususları ispatlamakla yükümlüdür:
- Zararın varlığı ve miktarı
- Zarar verenin kusuru
- Fiil ile zarar arasındaki illiyet bağı
Zararın miktarının kesin olarak ispatlanamaması halinde, hâkim hakkaniyete göre zararın miktarını belirleyebilir (TBK m. 50/2).
Tazminat Davası Süreci
1. Dava Açılması: Yetkili ve görevli mahkemeye dilekçe sunulur.
2. Delil Toplama: Bilirkişi raporları, tanıklar, belgeler sunulur.
3. Bilirkişi İncelemesi: Zararın hesaplanması için bilirkişi görevlendirilir.
4. Duruşma: Taraflar dinlenir, savunmalar yapılır.
5. Karar: Mahkeme tazminat miktarını belirleyerek karar verir.
Zamanaşımı Süreleri
- Haksız fiilden doğan tazminat davalarında: Zararın öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıl (TBK m. 72)
- Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat davalarında: 10 yıl (TBK m. 146)
- Bedensel zararlarda: Zararın öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıl
LexDoc.pro ile Tazminat Dilekçenizi Hazırlayın
Tazminat dilekçesi, zararın doğru hesaplanması ve hukuki dayanakların doğru belirlenmesini gerektiren teknik bir belgedir. LexDoc.pro yapay zekâ sistemi, belgelerinizi inceleyerek haksız fiil unsurlarını tespit eder ve profesyonel tazminat dilekçenizi hazırlar.